Balmumu Heykeli Müzesi

Balmumu Heykeli Müzesi

Tarihin Balmumu’na yansıması Balmumu Heykeli Müzesi

İş için gittiği St.Petersburg’da gezdiği Balmumu Heykelleri Müzesi ilgisini çeken Jale Kuşhan aslında Jeofizik Mühendisi. Kuşhan, üniversiteyi bitirdikten sonra ticaret hayatına atılmış. Bir fuara katılmak için gittiği St.Petersburg’da gezdiği Balmumu Heykeli Müzesi’nden çok etkilenmiş; Türkiye’ye döndüğünde kredi çekerek müzedeki heykellerden kiralamış ve 12 sene Türkiye’yi balmumu heykellerle gezerek sergiler açmış. Sonunda sabit müzesine kavuşan balmumu heykelleri İstanbul Saphire AVM’de gidip görebilirsiniz.

Dünyada Balmumu Heykel Sanatı’nın tarihi aslında çok eski sayılmaz. Ülkemizde Jale Kuşhan’ın kurduğu müze hala Avrupa’nın birçok yerinde müze yokken, Amerika Birleşik Devletleri (ABD)’den ve Çin’den önce açılmış. Müzenin kurucusu Jale Kuşhan “Dünyanın hiçbir yerinde St.Petersburg’un en fakir semtinde bile bu fiyatlara müze gezemezsiniz, benim amacım ticari değil. Bu işi çok seviyorum. Bundan başka bir iş yapamam” sözleriyle işine olan tutkusunu özetliyor. Ayrıca “Dünyanın hiçbir yerinde müzede bu şekilde bir rehberlik hizmeti verilmiyor” diyen Kuşhan’ın amacı 100 heykele ulaşmak ve müzede Balmumu heykeltraşlarının yetiştirilebilmesi için bir atölye kurmak. Çünkü heykeller hala St.Petersburg’da yapılıyor.

SPOT: “Eğer ben buradan bir teklif almasaydım bütün heykelleri bir depoya koyup 1 sene çalışmayacaktım. 12 yıl dolaştık ve sürekli personel değiştirdik çünkü herkese her şehre gelemiyordu. Çok yorulmuştum ama bu işi çok seviyorum ve bu iş dışında bir şey yapamam. İnsanlara bir şeyler kazandırmak beni sonsuz derecede mutlu ediyor.”

SPOT: “Yerleşik müze için ne uygun bina vardı ne de halk biliyordu. Bu yüzden il il dolaşmayı, halkın ayağına gitmeyi doğru buldum. Bunun dışında ilk teklifimi Ankara’da bir AVM’den aldım ve böylelikle diğer AVM’lerden de teklifler gelmeye başladı. 26 şehirde toplam 50 sergi açtım. Heykellerin sökülmesi, takılması çok zor. Zorluğundan öte çok kırılganlar. Dünyanın hiçbir yerinde Balmumu Heykel Müzesi 2-3 ayda bir taşınmaz.”

SPOT: “Avrupa’nın birçok yerinde Balmumu Heykeli Müzesi yokken ülkemizde olması çok gurur verici. Bir ilki gerçekleştirdiğim için çok mutluyum.”

SPOT: “Hedefim 100 Türk ve Dünya büyüğünün yer aldığı bir Balmumu Heykel Müzesi kurarak kendi büyüklerimizi yurtdışında sergilerde dünyaya tanıtmak. Zaten yurtdışından teklifler alıyorum hala. Amerika’da ve Arap ülkelerinde Türk büyüklerinin yer aldığı bir sergi açmayı planlıyorum.”

WR: Balmumu Heykeli Müzesi fikri nasıl ortaya çıktı? Bu süreçte ne gibi zorluklar yaşadınız?

Jeofizik Mühendisliği’nden mezun olduktan sonra Ukrayna’nın Odessa şehrinde Politeknik Üniversitesi’ne kaydoldum ve 1 yıl Rus Dili ve Edebiyatı okudum. Daha sonra Türkiye’ye döndüğümde çok yoğun bir şekilde Rusya’dan teklifler almaya başladım. Ukrayna’daki ve Rusya’nın başka bölgelerinden tanıdıklarım sürekli bir şeyler istiyorlardı. Birden kendimi ticaret hayatının içinde buldum. Özellikle iş makineleri alım satımı yapıyordum. Bu sırada St.Petersburg’da 1 hafta süren bir makine fuarına davet edildim. Fuar’da işim bittikten sonra St.Petersburg’daki arkadaşlarımla kültürel mekanları geziyorduk; Balmumu Heykel Müzesi’ne gittik. İlk defa görüyordum ve çok ilgimi çekti. Arkadaşlarım ilgimi görünce, Türkiye’de yok mu diye sordular ve müzenin yurtdışında sergilenebildiğini söylediler. İçimden bunun beni çok aşan maliyetli bir durum olduğunu düşündüm ama yine de koşulları öğrendim. Fiyatlara baktığımda çok da astronomik rakamlar olmadığını gördüm.

Türkiye’ye döndüm ve aklımda Türkiye’de bir ilki gerçekleştirme düşüncesi vardı. Ticaret hayatını zaten sevmiyordum; bu müzeyi de görünce başka hiçbir şeyi düşünmedim ve kredi çekerek St.Petersburg’dan 34 heykel kiraladım. O zamanlar Türkiye’de bırakın halkı, kültür-sanat kurumlarında çalışanlar dahi balmumu heykelin ne olduğunu bilmiyorlardı. Sergiye geldiklerinde biz bu kadar iyi olduğunu düşünmemiştik diyorlardı. Basın çok ilgi gösterdi, ancak bunu tanıtmak zaman gerektiriyordu. Yerleşik müze için ne uygun bina vardı ne de halk biliyordu. Bu yüzden il il dolaşmayı, halkın ayağına gitmeyi doğru buldum. Bunun dışında ilk teklifimi Ankara’da bir AVM’den aldım ve böylelikle diğer AVM’lerden de teklifler gelmeye başladı. 26 şehirde toplam 50 sergi açtım. Heykellerin sökülmesi, takılması çok zor. Zorluğundan öte çok kırılganlar. Dünyanın hiçbir yerinde Balmumu Heykel Müzesi 2-3 ayda bir taşınmaz. Londra’da Madam Tussauds Müzesi’ni ziyaret ettiğimde yetkililere sergilerimizin fotoğraflarını gösterdim, çok beğendiler ve 2-3 ayda bir taşıdığımı duyunca çok şaşırdılar. Örneğin Timurlenk ve Dostoyevski 70 yıllık heykeller, diğer heykellerin de çoğu Sovyet Rusya döneminde yapılan heykeller. Heykeller kırıldıkça onarım gerekiyordu. Ben de kendim öğrendim onarmayı ve gerektiğinde makyaj yapmayı. Çoğunun eli yeniden yapıldı. İl il dolaşarak binlerce kişiye ulaşmamızın neticesinde halkta da farkındalık oluştu. Sokaktaki vatandaşa balmumu heykelle ilgili soru sorsanız artık birkaç şey söyleyebiliyor.

WR: Balmumu Heykellerini kimlere yaptırıyorsunuz? Ülkemizden sanatçılar var mı? Heykellerin yapım sürecini kısaca anlatabilir misiniz?

İlk başlarda heykelleri kiraladığım için 3 ayda bir izin süresi doluyordu ve bu süreyi 3 kez uzattım ancak bu süre Balmumu Heykel Sanatı’nı ülkemizde tanıtmak için yeterli olmadı. Ben de heykelleri geri göndermek istemedim. Halk bu sanatı çok sıcak buluyor; taş ya da bronz heykel gibi değil. Kira öder gibi heykelleri satın aldım. Borç bittikten sonra da Türk büyüklerinin heykellerini yaptırmaya başladım çünkü Rusya’da Türk büyükleri yoktu. Sadece Timurlenk, Cengiz Han ve Farabi vardı. Öncelikle mevcut olan heykeller içinde bizim tarihimizde olumlu ya da olumsuz rol oynayan veya ilginç olan kişileri seçtim. Mesela Kazanova, Fransız ajanı kadın kılığına giren Deon ilginç… Türk büyüklerini yaptırmaya devam ettik. Nazım Hikmet, Fazıl Say gibi isimlerin yer aldığı Cumhuriyet Tarihi bölümü sonradan oluşturuldu. Müzeye gelen ziyaretçilerimizin yazdığı bir ziyaret defteri var. Buraya en çok görmek istedikleri kişileri yazıyorlar. Bunları da dikkate alıyoruz ve bir de tabii okul müfredatını da göz önünde bulundurarak heykel yapımına karar veriyoruz. Elbette sanatçıların da desteği ve heykellerinin yapılabilmesi için bize vakit ayırması önemli. Örneğin Fazıl Say, Haldun Dormen hemen ilgilendiler.

Ben heykelleri ülkemizden sanatçılara yaptırmak istiyorum ancak Balmumu Heykel alanında uzmanlaşma ülkemizde maalesef yok. Selçuk Üniversitesi’nden heykeltıraşlar bir örnek çalışıp getirecekler. Eğer ince bir çalışma olursa onlara yaptırmayı isterim yeni heykelleri.

WR: Balmumu Heykeli Müzesi’nin özelliklerini bize anlatabilir misiniz? Her heykelin kendine ait dekoruyla yaşadığı dönem canlandırılıyor, yani heykelin yapımıyla iş bitmiyor. Her yeni heykelde nasıl bir çalışma yapıyorsunuz?

Sürekli dolaştığımız için dekora çok önem veremedik. Ben çok güzel dekor malzemeleri aldım ancak 2-3 ayda bir taşındığımızdan dolaplar, mobilyalar mahvoluyordu. Bir de sergi yaptığınız her yerin alanı aynı değildi. Dekoru o yüzden çok düzgün bir şekilde yapamadık. Şimdi burada sabit olarak uzun süreli kalacağımız için bir şeyler yapmaya çalıştık ama çok iyi de olmadı bence. Üzerinde çalışmaya devam ediyoruz.

Rehberlerin konunun her boyutunu bilmesi, bu işi severek yapması lazım. Örneğin temizlik yapılırken rehberin heykeli nasıl tutacağını bilmesi lazım ki heykele zarar gelmesin. Kıyafetlerinin tozunu fırçayla alıyoruz, fırça yüzüne ve eline değmemeli. Yılda bir kez profesyonel makyöz geliyor ama o arada da makyajlarını ben yapıyorum. Temizliğinden tutun, parmak onarımına kadar biz yapıyoruz. Tozları silip ağır dermatolojik hastalıklarda kullanılan makyaj malzemelerini kullanıyoruz. Saçlarını yıkıyoruz, soğuk fön çekiyoruz. Balmumu’nun içerisine katkı maddesi konulduğundan 45 dereceye kadar dayanabiliyorlar. Ama mesela İzmir’de sergideyken Deon’un boynu eğildi, sanırım katkı maddesi az kullanılmış.

WR: Müzenin dünyadaki diğer Balmumu Müzeleri’nden farkı nedir?

Öncelikle Avrupa’nın birçok yerinde Balmumu Heykeli Müzesi yokken ülkemizde olması çok gurur verici. Bir ilki gerçekleştirdiğim için çok mutluyum. Balmumu Heykeli Müzeleri, dünyada yeni yeni açılmaya başladı. Dünya’daki en önemli iki Balmumu Heykeli Müzesi’nden birisi Londra’daki Madame Tussauds Müzesi, diğeri ise Rusya’daki St.Petersburg Müzesi. Diğer müzelerin çoğu Sovyet Rusya dünyaya kapalı kaldığından, Madame Tussauds’nun uzantısı. Almanya’da ve ABD’de müze yeni açıldı. Ayrıca Fransa, Amsterdam ve Çin’de de var.

Dünyanın hiçbir ülkesinde Balmumu Heykel Müzesi’nde bu fiyatlarla bu hizmet verilemez. Ben Çin’deki Balmumu Müzesi’ni de gördüm; Ukrayna’da gelir düzeyi çok düşük olan yerlerdeki müzeleri de gördüm. Ona rağmen fiyatlar bizdekinin en az 3 misli ve hiçbirinde rehberlik hizmeti yok. Rehberlik hizmeti verseler astronomik fiyatlar alırlar. Bizim halkımız daha birebir iletişim sevdiği için, karşılıklı dialog hoşuna gidiyor. Rehber, Napolyon’u anlatırken ziyaretçi kendi bilgisini paylaşıyor, mutlu oluyor. Fiyatları özellikle düşük tutuyorum ki müzeye çok insan gelebilsin. Birinci hedefim ekonomik değil. Benim için önemli olan, bu iş yürüsün yeni heykeller yaptırabilelim ve çalışanların masrafları karşılansın.

WR: Balmumu Heykel Sanatı’nın sizce topluma yararı, katkısı nedir?

Kültür-sanat bilinci ve tarih sevgisi aşılıyor. Öğrencilerin muhakeme gücünü geliştiriyor ve motivasyonlarını artırıyor. Turizm için çok yararlı. Her meslek grubundan ziyaretçimiz oluyor. Herkese bir katkı sağlıyor. Ziyaretçilerimizden; tarihi ve müzeyi burada sevdik diyenleri duyuyorum. Bir gün önce müzeyi gezdim, sınavda iki soru çözdüm diyen öğrenciler oluyor. Ziyaretçiler hem bilgilerini tazelemiş hem yeni bilgiler almış oluyorlar hem de eğleniyorlar.

WR: Müze’de ulaşmak istediğiniz hedefiniz nedir?

Burada atölye kurmayı düşünüyorum. Ukrayna’daki atölye bizim dışımızda Makedonya için de çalışıyor. Makedonya’da bir devlet müzesi kuruluyor o yüzden çalışmaları çok yoğun, bitince buraya gelebilecekler. Onlar gelirse, Balmumu heykel yapımı için başvuran heykeltıraşlar var. Sanırım yaza yetişecek.

Heykel çalışan heykeltıraş, balmumu heykel yapamaz. Heykel eğitiminin yanı sıra balmumu alanında da uzmanlaşmış olması gerekiyor. Bu ayrı bir dal. Dünya’da da balmumu heykeltıraşlarını genellikle müzeler yetiştiriyor.

Şuan 60 heykelimiz var, taşınmalarda hasar gördüğünden 56’sını sergileyebiliyoruz. Hedefim 100 Türk ve Dünya büyüğünün yer aldığı bir Balmumu Heykel Müzesi kurarak kendi büyüklerimizi yurtdışında sergilerde dünyaya tanıtmak. Zaten yurtdışından teklifler alıyorum hala. Amerika’da ve Arap ülkelerinde Türk büyüklerinin yer aldığı bir sergi açmayı planlıyorum.

kwanpen